Kaynaştırma ve nasıl uygulandığına dair genel bir bilgi
--------------------------------------------------------------------------------
ANAHTARLAR
Eğitimde fırsat eşitliği
Ayrıştırılmış ortamlar (ayrı eğitim birlikte eğitim)
En az kısıtlayıcı ortam (at least restirictive environment)
BEP
IDEA (Amerika-Individual of Disabilities Education Act-Özürlü Bireylerin Eğitimi Yasası)
Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği (Türkiye)
ÖZEL EĞİTİM ORTAMLARI VE KAYNAŞTIRMA
Özel gereksinimli bireylerin sayısının arttığı günümüzde (DIE-dünya nüfusunun %14’ü, Türkiye nüfusunun %12.29’u=6,5 milyon) bu bireylerin de eğitimde fırsat eşitliğinden yararlanma ve en az kısıtlayıcı ortamlarda eğitim görme haklarına artan bir şekilde önem verdiği görülmektedir.
Özel gereksinimli bireylerin toplumun bir parçası olarak yaşamaları da ancak bu şekilde gerçekleşecektir.
Ayrıca; özel eğitimin nihai hedefleri olan olabildiğince bağımsız yaşama, toplum ile kaynaşma, sorumluluk alma, toplumda üretken bir role sahip olma ve bireyin kendisi ile çevresindekilerin yaşam kalitesinin artması (life quality) da ancak bu iki ilkeye dayalı eğitimler gerçekleştirildiğinde mümkün olabilecektir.
Özel gereksinimli bireylere yönelik eğitime tarihsel olarak bakıldığında bir uçta ayrıştırılmış eğitimin diğer uçta da birlikte eğitimin yer aldığınız görmekteyiz:
Ayrıştırılmış eğitim: Özel gereksinimli bireyin, özür türüne ve derecesine bağlı olarak geliştirilmiş programlar doğrultusunda, özel eğitim personeli tarafından gerçekleştirilen eğitim.
Birlikte Eğitim: Özel gereksinimli bireylerin normal gelişen akranları ile birlikte normal sınıf öğretmenleri tarafından (gerekli destek hizmetleri sağlanarak) eğitim almalarıdır.
Özel gereksinimli bireyler eğitimde fırsat eşitliği hakkı doğrultusunda bu iki uçta yer alan eğitimlerden yararlanabilmelidirler.
Ancak “en az kısıtlayıcı ortam” kavramı göz önüne alındığında ayrıştırılmış ortamların çok da uygun olmadığı düşünülmektedir.
En az kısıtlayıcı ortam: Öğrencinin ailesi ve akranları ile en fazla birlikte olabileceği ve aynı zamanda eğitimsel ihtiyaçlarını en iyi şekilde karşılayabileceği eğitim ortamıdır.
En az kısıtlayıcı eğitim ortamı bireysel özelliklere göre değişebilmektedir.
Bir birey için en az kısıtlayıcı eğitim ortamı sayılabilen özel sınıf diğer birey için daha fazla kısıtlayıcı ortam olabilmektedir.
Bonus Bilgi: En az kısıtlayıcı ipucu- Öğrencinin bedeni üzerinde en az kısıtlayıcı olan, bireyi en az kontrol ettiğimiz ipucu türü
Hafif düzey zihinsel özürlü bir öğrenci için en az kısıtlayıcı ortam neresidir?
Öğrencinin bireysel özelliklerine göre değişebilmekle beraber genel olarak (ve aslında akranlar ile birlikte olma boyutu dikkate alındığında) özel gereksinimli öğrenciler için eğitim ortamları en az kısıtlayıcıdan en fazla kısıtlayıcı olana göre şöyledir:
TAM ZAMANLI KAYNAŞTIRMA
KAYNAK ODA DESTEKLİ KAYNAŞTIRMA
YARIM ZAMANLI KAYNAŞTIRMA
ÖZEL SINIF
GÜNDÜZLÜ ÖZEL EĞİTİM OKULU
YATILI ÖZEL EĞİTİM OKULU
Tam Zamanlı Kaynaştırma: Özel gereksinimli öğrencinin kaydı normal sınıftadır ve öğrenci tüm gün normal sınıfta, sınıf öğretmeninden eğitim almaktadır.
Kaynak Oda Destekli Kaynaştırma: Özel gereksinimli öğrencinin kaydı normal sınıftadır ancak desteğe ihtiyacı olduğu alanlarda kaynak odada özel eğitim öğretmeninden destek almaktadır.
Yarım Zamanlı Kaynaştırma: Öğrencinin kaydı özel sınıftadır ancak güçlü olduğu derslerde kaynaştırma sınıfında eğitim almaktadır.
Özel Sınıf: Öğrencinin kaydı özel sınıftadır, tüm gereksinimleri özel sınıfta karşılanmaktadır. Sadece okul binasında ve bahçede ders saatleri dışında akranları ile birliktedir.
Gündüzlü Özel Eğitim Okulu: Öğrencinin kaydı özel eğitim okulundadır ve aynı özür grubundan öğrenciler ile birlikte eğitim alır.
Yatılı Özel Eğitim Okulu: Öğrencinin kaydı özel eğitim okulundadır, aynı özür grubundan öğrenciler ile birlikte eğitim alır ve yatılıdır.
ÜLKEMİZDEKİ DURUM NEDİR?
1. ÖZEL EĞİTİM KURUMLARI
A. Görme, işitme ve ortopedik yetersizliği olan bireyler için açılan kurumlar (Görme Engelliler Okulları, İşitme Engelliler İlköğretim Okulları, İşitme Engelliler Meslek Liseleri, Ortopedik Engelliler İlköğretim Okulları, Ortopedik Engelliler Meslek Liseleri
B.Zihinsel öğrenme yetersizliği olan bireyler için açılan kurumlar (Zihinsel öğrenme yetersizliği olan bireyler için açılan ilköğretim okulları ve iş okulları, zihinsel öğrenme yetersizliği olan bireyler için açılan eğitim ve uygulama okulları, iş eğitim merkezleri, mesleki eğitim merkezleri
C.Otistik çocuklar eğitim merkezleri (bağımlı/bağımsız OÇEM)
D.Özel yetenekliler bilim ve sanat merkezleri
2. KAYNAŞTIRMA UYGULAMALARI
3. EVDE EĞİTİM
Zorunlu öğrenim çağındaki fiziksel, duygusal, sosyal ve iletişim yetersizlikleri nedeniyle, eğitim öğretim kurumlarından doğrudan yararlanamayacak durumda olan bireylerin eğitimleri, özel eğitim hizmetleri kurulu tarafından planlanır.
Öncelikle ailenin bilgilendirilmesi, desteklenmesi ve bireyin evde eğitime alınması temeline dayalı olarak, gezerek özel eğitim görevi verilen öğretmen tarafından sürdürülür.
OLMASI GEREKEN:
GEREKLİ DESTEK HİZMETLERİ SAĞLANARAK ÖĞRENCİNİN EN AZ KISITLAYICI OLAN ORTAMLARDA EĞİTİM ALMALARINI SAĞLAMAK.
BİR BAŞKA DEYİŞLE KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNİ YAYGINLAŞTIRMAK, ETKİLİ VE VERİMLİ HALE GETİRMEK.
KAYNAŞTIRMA NEDİR?
Kaynaştırma;
“Özel eğitime gereksinimi olan öğrencilerin uygun öğretim desteğiyle normal eğitim sınıflarına yerleştirilmesi uygulamasıdır”.
“Özel gereksinimli öğrencilerin gerekli destek hizmetlerin sağlanarak, tam ya da yarı zamanlı olarak kendisi için en az kısıtlayıcı eğitim ortamı olan normal eğitim sınıflarında eğitim görmesidir.
“Özel gereksinimli öğrencilerin gerekli destek hizmetlerin sağlanarak, tam ya da yarı zamanlı olarak kendisi için en az kısıtlayıcı eğitim ortamı olan normal eğitim sınıflarında eğitim görmesidir.
AMAÇ:
Sınıf ortamında kaynaştırma öğrencilerinin sosyal, akademik ve akademik olmayan beceri kazanımlarını sağlamak.
DİKKAT:
Kaynaştırmada önemli olan öğrencinin yerleştirilme yerinden ziyade, öğrencinin gereksinimlerinin karşılanacağı ve bu amaca yönelik olarak düzenlenecek ortamdır.
KISA TARİHÇE
1950’li yıllar-A.B.D. çocukları özel eğitim okullarında okuyan ailelerin oluşturduğu gönüllü kuruluşlar—eğitimde fırsat eşitliğine, akranlar ile birlikte eğitim alma haklarına yönelik çalışmalar
1960’lı yıllar- Eğitimcilerin çeşitli özür gruplarındaki çocukların akranları ile birlikte eğitim almaları olasılığını sorgulamaya başlamaları.
Bunun sonuncunda da kaynaştırma, 1960’lı yıllarda tüm çocuklara eşit eğitim fırsatları sağlanması gerektiği görüşünden yola çıkılan bir felsefe olarak başlamıştır.
Bu felsefi görüş sonucunda özel gereksinimli çocuklar normal sınıflara yerleştirilmeye başlanmıştır.
Sonraki yıllar- kaynaştırma ile ilişkili bilimsel araştırmaların başlaması.
Bu çocukların ayrıştırılmış ortamlarda eğitim görmeleri gerektiğini savunan uzmanlara rağmen kaynaştırmanın etkililiğine ilişkin çalışmaların varlığı ve kaynaştırma eğitimini savuna savunan uzmanların çoğunluğu oluşturması ile kaynaştırma konusuna artan bir şekilde önem verilmeye devam edilmiştir.
TÜRKİYE'DE ÖZEL EĞİTİMİN KISA TARİHÇESİ
Türkiye'de özel eğitim çalışmalarının başlangıcı aslında çok eskilere dayanmaktadır.
Hatta Osmanlı dönemindeki Enderun mekteplerinin dünyada üstün zekâlı çocukların eğitimleri açısından en eski örnek olduğu söylenmektedir.
a. 1889'da ilk olarak Grati isminde bir kişi İstanbul Ticaret Mektebi içerisinde bir bölümde sağırlar okulunun açılmasını sağlamıştır. Daha sonra bu okul içerisinde bir de körler için sınıf açılmıştır.
b. 1921 yılında İzmir'deki körler okulunu, 1923'te yine İzmir'de sağırlar okulu takip etmiştir. Takip eden yıllarda ise diğer okullar açılmaya başlamıştır.
c.Önceleri Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı'na bağlı olan okullar 1950'deçıkan bir yasayla Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlanmıştır.
d.Önceleri bakanlık içerisinde küçük bir birimden çalışmalar yürütülürken; bu birim 1980 yılında Özel Eğitim Genel Müdürlüğü, 1983 yılında ise Özel Eğitim ve Rehberlik Dairesi Başkanlığı'na dönüşerek görev ve yetkileri genişletilmiştir.
e.1992 yılında ise Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü kurulmuştur ve alanla ilgili tüm çalışmalar buradan yönetilmektedir.
KAYNAŞTIRMA UYGULAMASININ YASAL DAYANAKLARI
AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ
1975-P.L. 94–142 Tüm Engelliler İçin Eğitim Yasası –EN AZ KISITLAYAICI ORTAM KAVRAMI-
Öğrencilerin bireysel özelliklerine bağlı olarak kendi yakınları ve akranları ile mümkün olan en fazla düzeyde bir arada olabileceği, yine bireysel özellikleri göz önünde bulundurularak eğitsel gereksinimlerinin en yüksek oranda karşılanabileceği eğitim ortamı.
ABD’de eğitim P.L. 94–142 ile yerel yönetimlere bağlanmış ve yerel yönetimler 3–21 yaş arasındaki tüm özel gereksinimli çocuklara, özürlerinin derecesi ne olursa olsun ücretsiz ve uygun eğitim sağlamakla görevlendirilmişlerdir.
1990-P.L.101–476 Özürlü Bireylerin Eğitimi Yasası (IDEA-Individual of Disabilities Educational Act)-okullar özürlerinin derecesi ve özellikleri ne olursa olsun tüm çocukları kabul etmelidir; özel gereksinimli hiçbir çocuk ücretsiz eğitimin dışında bırakılamaz (16 yıl sonra Türkiye’de tüm çocukların ücretleri devlet tarafından karşılanmaya başlandı !).
Okullar özel gereksinimli çocukları mümkün olan en üst oranda, normal gelişen çocuklar ile birlikte eğitmelidir. En az kısıtlayıcı eğitim ortamı sağlanmalıdır.
1997-P.L.105–17 sayılı yasa-kaynaştırma uygulamalarında ailenin her aşamada eğitime katılımının önemi vurgulanmıştır.
Özel gereksinimli olsun ya da olmasın tüm *öğrencilerin normal sınıflarda yararlanmaları, *bireyselleştirilmiş eğitim programlarının hazırlanması,
* ailenin etkin olarak işe katılması,
*davranış sorunları olan öğrencilere davranışsal destek sağlanması ile ilgili maddelerin eklenmesi ve uygulanmasının sağlanması,
*ayrıca sınırlı düzeyde ingilizcesi olan öğrenciler için de gereksinimlerini karşılayacak bireyselleştirilmiş eğitim programlarını hazırlanması vurgulanmıştır.
ÖZETLE;
ABD’de halen yürürlükteki yasaya göre bir okul sistemi özel gereksinimli bir öğrenciyi mümkün olan en yüksek oranda, normal gelişim gösteren öğrenciler ile bir arada eğitmektedir.
Ancak eğer özel gereksinimli öğrenciye gerekli destek ve yardım hizmetleri sağlandığı halde öğrenci o okulda yeterli ilerlemeyi gösteremiyorsa, okul bu öğrencinin bir özel eğitim okulundan yararlanmasının isteyebilmektedir.
İNGİLTERE
1993-Eğitim Yasası (Education Act and Regulations) & 1994-Uygulama Kılavuzu (Code of Practice)-
Eğitim çağındaki tüm bireylerin %20’sinin eğitimlerinin herhangi bir döneminde özel eğitime gereksinimleri olabileceği düşünülerek yapılan düzenlemeler ile tüm öğrencilerin özel eğitim ve kaynaştırma hizmetlerinden mümkün olan en üst düzeyde faydalanması amaçlanmıştır.
İngiltere’de kaynaştırma yaygın olarak uygulanmaktadır. Özel gereksinimli bireyler zorunlu kalınmadığında kaynaştırma dışında bir eğitsel düzenleme kapsamına alınmamaktadır.
TÜRKİYE
1983-2916 sayılı Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar Kanunun ile kaynaştırma uygulaması yasal olarak benimsenmiştir.
Bu Kanunun 4. maddesinde “durumları ve özelikleri uygun olan özel eğitime muhtaç çocukların, normal akranları arasında eğitilmeleri için gerekli tedbirler alınır” hükmü yer almıştır.
Ancak maddedeki belirsizlikler nedeni ile uygulamada gelişme olmamıştır. “durumları ve özellikleri uygun olan”—kimler??? ve “gerekli tedbirler”---bu tedbirler nedir???
1985-Özel Eğitim Yönetmeliği’nin 70. maddesi: “Yatılı özel eğitim okuluna alınmayı gerektirmeyen özel eğitime muhtaç çocuklar için il içindeki diğer okullarda özel eğitim tedbirleri alınır” hükmü ve “71. maddesinde “resmi ve özel ilkokul, ortaokul, lise ve dengi okullarda özel sınıf açılamadığı durumlarda özel gereksinimli öğrencilerin normal sınıflara devam ettirilmesi ve destek olarak da okul içinde açılacak olan yardımcı dersliklere gönderilmesi” hükmü getirilmiştir.
Yine belirsizlikler!
Kimler yatılı özel eğitim okuluna alınmayı gerektirmiyor
Yardımcı dersliklerde neler yapılacak
Ancak bir önceki yasal maddeye göre gelişmeler var.
1997-573 SAYILI Kanun Hükmünde Kararname-12. maddesinde uygulamada daha ayrıntıya yer verilmiştir.
“Özel eğitim gerektiren bireylerin eğitimleri hazırlanana bireysel eğitim planları doğrultusunda akranları ile birlikte her tür ve kademedeki okul ve kurumlarda uygun yöntem ve teknikler kullanılarak sürdürülür” kararı yer almıştır ve 14. maddede özel eğitim desteğine yer verilmiştir.
Özel eğitim gerektiren bireylere, her tür ve kademedeki eğitim ortamlarında devam ettiği eğitim programlarının amaçlarını gerçekleştirmek üzere özel eğitim desteği verilir.
Bu amaçla bireysel ve grup ile eğitim imkanları sağlanır.
Herhangi bir eğitim kurumuna devam edecek durumda olmayan zorunlu eğitim çağındaki özel eğitim gerektiren bireylere, yetersizlikten etkilenme düzeyine bakılmaksızın temel yaşam becerilerini geliştirme ve öğrenme ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik eğitim programları uygulanır”.
Destek hizmetin ilk kez mevzuatta yer almasına karşın, daha sonra yapılan çalışmalara bakıldığında uygulamaya yönelik çalışma görülmemektedir.
2000-Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliğinde ise kaynaştırma ile ilgili daha açık ifadelere ve uygulamaya yönelik hükümlere yer verilmiştir.
Kaynaştırmanın tanımı şöyle yapılmıştır:
“Kaynaştırma; özel eğitim gerektiren bireylerin, yetersizliği olmayan akranları ile birlikte eğitim ve öğretimlerini resmi ve özel okul öncesi, ilköğretim, orta öğretim ve yaygın eğitim kurumlarında sürdürmeleri esasına dayanan, destek eğitim hizmetlerinin sağlandığı özel eğitim uygulamalardır”.
Uygulama ilkeleri ile kaynaştırmanın özel gereksinimli birey merkezli (bireyin gereksinimleri doğrultusunda planların yapılması, vb.) olduğu ve bir ekip çalışmasının yerleştirilmeye çalışıldığı görülmektedir.
KAYNAŞTIRMA YOLU İLE EĞİTİM UYGULAMA ÖLÇÜTLERİ:
1. Kurumun gerekli donanımlara sahip olması gerekmektedir (Örneğin; rampalar, ses yalıtımı, kaynak oda vb.)
2. Kaynaştırma uygulamalarına devam edecek olan öğrencilerin birden fazla yetersizliğinin olmamasına, erken yaşta tanılanmış olmasına, cihaz kullanması gerekenlerin mutlaka cihaz kullanıyor olmalarına, zihinsel öğrenme yetersizliği olan öğrencilerin hafif ve orta düzeyde zihinsel yetersizliği olmalarına dikkat edilir.
KAYNAŞTIRMA TÜRLERİ
1. Tam Zamanlı Kaynaştırma Uygulaması
Öğrenci ya akranlarının olduğu sınıfta ya da diğer benzer özelliklere sahip öğrencilerin olduğu özel sınıfta tam gün eğitim almalarıdır.
Öğrenci için bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlanarak bu program doğrultusunda eğitim alır.
2. Yarı zamanlı kaynaştırma Uygulaması
Özel eğitim okullarında kayıtlı olup bu okullara devam eden öğrenciler, akranlarının devam ettiği sınıflara da ya da özel sınıflarda çeşitli derslere ya da etkinliklere katılmalarıdır.
Öğrenci için bireyselleştirilmiş eğitim programı ve hangi günlerde hangi ders ve etkinliklere katılacağını gösteren bir çizelge hazırlanır.
Öğrencinin gelişimi takip edilerek aşamalı olarak tam zamanlı kaynaştırma uygulamasına geçilebilir.
KAYNAŞTIRMA UYGULAMASI KARARI NASIL ALINIR?
Öğrencinin kaynaştırma uygulamasından yararlanmasının uygun olup olmadığına okul, aile ve Rehberlik Araştırma Merkezi işbirliği ile karar verilir.
Okul ve/veya aile öğrencinin kaynaştırma uygulamasından yararlanacağını düşünüyorlarsa, Rehberlik ve Araştırma Merkezi’ne başvurulur ve gerekli incelemeler sonucunda kararlar alınır.
DİKKAT!!!
Pek çok faydası olan kaynaştırma eğitiminin başarılı olabilmesi için şunları çok iyi değerlendirmek gerekmektedir:
özel gereksinimli bireylerin ihtiyaçları,
özrünün ne olduğu,
özrünün derecesi,
elde olan kaynaklar
Bir başka deyişle; hangi çocuğun ne tür bir kaynaştırma eğitimi alacağı (yarı zamanlı, tam zamanlı, hangi derslere katılacak vb.) uygun bir şekilde saptanmalıdır.
2000 yönetmelik
2006-Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliğine göre kaynaştırma yolu ile eğitim; özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin eğitimlerini, destek eğitim hizmetleri de sağlanarak yetersizliği olmayan akranları ile birlikte resmi ve özel; okul öncesi, ilköğretim, orta öğretim ve yaygın eğitim kurumlarında sürdürmeleri esasına dayanan özel eğitim uygulamalarıdır.
2006- Yönetmelik
KAYNAŞTIRMANIN YARARLARI
ÖZEL GEREKSİNİMLİ BİREYE YARARLARI
1. Toplumla bütünleşir
2. Kaynaştırma ortamındaki öğrencilerin davranışlarını model alabilir ve öğrenme bu yolla da gerçekleşebilir
3. Bir gruba ait olma hissi gelişir.
4. İçinde büyüdüğü çevreyi farketme, anlama fırsatı kazanır
Kendine güvenini artar, sorumluluk alma duygusu gelişir
NORMAL GELİŞEN ÖĞRENCİLERE YARARLARI
1.Farklılıklara karşı duyarlık ve hoşgörü kazanırlar.
2.İşbirliği, yardımlaşma gibi becerileri artar.
3.Özgüven, sorumluluk gibi olumlu gelişimler görülür.
SINIF ÖĞRETMENİNE YARARLARI
1.Öğretmenlik bilgi ve becerileri artar
2.Diğer personele iletişim ve işbirliği artar
3.Bireysel farklılıklara artan duyarlık
4.Sorunlara değişik yönlerden çözüm bulma becerisi gelişir
5.Grup çalışması zihniyeti gelişir
6.Monotonluk azalır
AİLELERE YARARLARI
1.Kaynaştırma öğrencilerinin ailelerinin çocukları ile ilgili olarak yaşadıkları olumsuz duygular, engellenmişlik hisleri azalır, daha fazla çaba için motivasyonları artar.
2.Diğer ailelerin de bireysel farklılıklara karşı duyarlıkları artar, kendi çocuklarının
farklı yönlerini tanıma fırsatı sağlarlar.
ÖDEV 1
Özel eğitim öğretmeninin kaynaştırma uygulamalarındaki rolü ve özel eğitim öğretmenine faydaları nedir?
CEVAP
Özel eğitim öğretmeni; normal okulda özel sınıf öğretmeni, gezerek özel eğitim öğretmeni,Rehberlik ve Araştırma Merkezinde özel eğitim uzmanı, akademisyen olarak görev yapıyor olabilir.
Ya da özel olarak ders verdiği öğrencisi kaynaştırma uygulamasından faydalanıyor olabilir.
Her durumda öğrencilerinin etkili ve verimli bir öğretim alabilmesi için kaynaştırma uygulamalarını çok iyi biliyor olmalıdır.
Başta sınıf öğretmenleri olmak üzere okul çalışanlarına bilgi vermek, onlardan bilgi almak, aileyi yönlendirmek vb. pek çok konuda özel eğitim öğretmeninin rolü ve sorumluluğu vardır.
Özel eğitim öğretmeninin kaynaştırma ile ilgili yeterli ve donanımlı olmaması onun uygulamalarının etkili ve verimli olmasını engelleyecektir.
Kaynaştırma uygulamaları özel eğitim öğretmeninin öğrenciye sağladığı eğitimin tam anlamı ile faydalı olması, öğretmenlik bilgi ve becerileri arttırması, diğer personele iletişim ve işbirliği arttırması, sorunlara değişik yönlerden çözüm bulma becerisi geliştirmesi,grup çalışması zihniyeti geliştirmesi ve monotonluğu azaltması faydaları söz konusudur.
KAYNAŞTIRMANIN BAŞARILI OLMASI İÇİN ETMENLER
SORU:
Başarılı kaynaştırma uygulaması nedir?
CEVAP
1. Çocuğun BEP hedeflerine ulaşması
2. Çocuğun genel eğitim programından maksimum düzeyde yararlanması
3. Sosyal etkileşimin gelişmesi
4.Aile memnuniyeti
SORU
Başarılı kaynaştırma için etmenler nedir?
1. Öğretmen Faktörü
2. Normal gelişen öğrenci faktörü
3. Kaynaştırma öğrencisi faktörü
4. Okul yönetimi Faktörü
5. Aileler faktörü
6. İçerik Faktörü
7. Fiziksel Ortam faktörü
8. Destek özel eğitim hizmetleri ve ek hizmetler faktörü
9. .Ekip Çalışması
1.ÖĞRETMEN FAKTÖRÜ
Kaynaştırmaya yönelik olumlu tutum ve davranışlar sergileyen öğretmenler kaynaştırmanın başarılı olmasındaki temel unsurdur.
Kaynaştırmada amaç; sınıf ortamında kaynaştırma öğrencilerinin sosyal, akademik ve akademik olmayan beceri kazanımlarını sağlamak olduğundan öğretmen tüm adımlarda dikkatli kararlar almalı ve planlama yapmalıdır .
Öğretmenlerde bu anlamda yapması gerekenler şöyledir:
1.Değerlendirme ve program geliştirme çalışmalarında ekip içinde yer almak
2.Özel gereksinimli çocuk için öğretimi bireyselleştirmek
3.Sınıftaki tüm çocuklar için eşit eğitsel fırsatlar yaratmak
4.Aile ve diğer uzmanlar (özellikle özel eğitim öğretmenleri ile) ile işbirliğine açık olmak
5.Akademik başarı dışında sosyal ve kişisel gelişimin de önemli alanlar olduğunu kabul etmek
6.Özel eğitim ile ilgili gerekli bilgilere sahip olmak, kendini geliştirmek
7.Kaynaştırma öğrencilerinin benlik saygılarını, öz güvenlerini, sosyal becerilerini arttırmaya yönelik çalışmalar
8. Davranış problemleri, sınıf yönetimi
9.Yarı zamanlı kaynaştırma için özel eğitim öğretmeni de kendi öğrencisini hazırlamalı
10. Belirli zamanlarda birebir akademik çalışmalar
11.Öğrencileri ve aileleri kaynaştırmaya hazırlamak
12.Öğrencilerin bireysel özelliklerini dikkatli bir şekilde saptamak
13.Uygun BEP ve BÖP hazırlamak ve yürütmek
14.Öğretim teknikleri, materyal hazırlama hakkında bilgi ve beceri
15.Eğitim ve öğretimde esnek olmak
16.Çocuğun problemine değil, problemi çözmeye odaklanmak.
Sınıf öğretmenlerinin henüz bir tanı konmamış ancak kaynaştırma öğrencisi adaylarını saptaması ve kararlar alması da öğrenci ve çocuk için oldukça önemlidir.
Öğretmen sınıfında hafif ya da orta düzede özel gereksinime ihtiyacı olduğunu düşündüğü bir öğrenci saptarsa hemen Rehberlik Araştırma Merkezi’ne göndermeli midir?
CEVAP:
Öğretmen sistemli bir takım çalışmalar yaparak bu öğrencinin gerçekten özel gereksinimli bir öğrenci mi yoksa diğer çocuklara göre biraz farklı özelliklere sahip ama özel gereksinimi olmayan bir öğrenci mi olduğuna karar vermelidir.
Aksi takdirde çocuğun sadece etiketlenmesinden başka bir şey olmayacaktır.
Ve ülkemizdeki uygulamalar düşünüldüğünde bir çocuğun etiketlenmiş olması (gerçekten özel gereksinimli değilse) çocuk ve aile için pek çok zorluklar doğurmaktadır.
Soru: Özel eğitim öğretmeninin sınıf öğretmenlerinin tutum ve davranışlarını değiştirmede rolü ne olabilir?
Neler yapabilir?
2.NORMAL ÖĞRENCİLER FAKTÖRÜ
Sınıftaki akranlar özel gereksinimli öğrenciyi kabullendiğinde kaynaştırma başarıya ulaşacaktır.
Kaynaştırmanın temel hedefinin normal gelişen akranlar ile etkileşim kurma olduğu ve okulda öğrenilenlerin çoğunun öğrenci-öğrenci etkileşimi yolu ile gerçekleştiği düşünüldüğünde normal gelişen akranların kabul düzeyinin artmasını sağlamanın kaynaştırmadaki önemi anlaşılabilir
PEKİ NASIL?
a. Sınıf öğretmeninin olumlu tutum ve davranışları
b. Bilgilendirme
c.Özür, arkadaşlık, farklı bireysel özellikler gibi konularda drama, rol oynama, canlandırma, özel eğitim okullarına gezi vb.ye dayalı etkinlikler yapma
d.Akran-aracılı yöntemler
3.KAYNAŞTIRMA ÖĞRENCİLERİ FAKTÖRÜ
Kaynaştırma öğrencisi de diğer akranların hazırlandığı gibi bu sürece hazırlanmalı ve süreç ilerlerken de gerekli desteği almalıdır.
NASIL?
a.Çocuğun bireysel özellikleri ve özür türü göz önüne alınarak özel eğitim ortamından normal sınıfa geçiş süreci hakkında bilgi verilmelidir.
b.Geçiş çok iyi planlanmalı, öğrencinin bir takım becerileri (kurallara uyma vb.) kazanmış olmasına dikkat edilmelidir.
c.Akran aracılı yöntemler
d.Sınıf içi tanışma etkinlikleri gerçekleştirilmelidir
e.Bireysel olarak (mümkünse okul psikolojik danışmanı tarafından) duygu ve düşünceleri ile ilgili görüşülmelidir.
Ayrıca; öğrencinin dikkat süresi, motivasyonu, öğrenciye uygun öğretimsel stratejiler, beceri alanlarındaki gelişim düzeyi, problem davranışları da kaynaştırmanın etkililiğini etkileyeceğinden özellikle sınıf öğretmeninin bu konularda detaylı ve güvenilir bilgilere sahip olması gereklidir.
Öğrencinin bu özellikleri doğrultusunda uygun öğretimsel düzenlemeler yapılmalıdır.
4.OKUL YÖNETİMİ FAKTÖRÜ
Okul yönetimi etkili bir kaynaştırma için en önemli unsurlardandır.
Okul yönetiminin kaynaştırmanın gereğine ve önemine inanması, kaynaştırma uygulaması içinde yer alan her bir unsurun işini kolaylaştıracaktır.
Yönetimin olumlu tutumu diğer kişilerinde olumlu tutumlar ve davranışlarını arttıracaktır.
Ayrıca; araç-gereç, yasal sorumluluklar, plan hazırlama gibi konularda da sorunlar azalacaktır.
NASIL?
Yöneticilerin bilgilendirilmesi ve kendilerini geliştirmeleri
SORU: Özel eğitim öğretmeninin bu konu neler yapabilir?
5.AİLELER FAKTÖRÜ
Kaynaştırma uygulaması sırasında hem normal gelişen akranların hem de kaynaştırma öğrencisinin aileleri başarıyı getirecek ya da götürecek en önemli unsurlardan birisidir.
Her iki tarafında kaynaştırmaya ilişkin düşünceleri, tutumları olumlu olduğunda başarı yakalanabilecektir.
Kaynaştırma öğrencilerinin ailelerine yönelik gerçekleştirilebilecek etkinlikler:
a.Düzenli toplantılar ve bilgilendirme
b.Aileyi aktif bir katılımcı haline getirmek
c.Çocuktaki gelişmeleri aile ile paylaşmak
d.Ailenin başarıda ne kadar önemli olduğunu vurgulamak, kendilerini önemli, gerekli hissetmelerini sağlamak
e.Aileden çocuğun bireysel özellikleri hakkında bilgi sağlamak
Normal gelişen öğrencilerinin ailelerine yönelik gerçekleştirilebilecek etkinlikler:
a.Düzenli toplantılar ve bilgilendirme
b.Ailelerin kaynaşması amaçlı etkinlikler yapmak
ÖDEV 2
Özel eğitim öğretmeni olarak; sınıf öğretmeni, normal gelişen öğrenciler, kaynaştırma öğrencisi, okul idaresi ve ailelere yönelik uygulayabileceğiniz bir program hazırlayın (Her grup için iki-üç etkinlik yazın ve nasıl uygulayacağınızı anlatın)
6.İÇERİK FAKTÖRÜ
Öğrencinin bilgi, beceri, bireysel özellikleri dikkate alınarak uygun bir BEP hazırlanmalı ve öğretim bu BEP doğrultusunda sürdürülmelidir.
7. FİZİKSEL ORTAM FAKTÖRÜ
Fiziksel ortam uygun hale getirilmeden kaynaştırma uygulamasının yapılması yarardan ziyade zarar getirecektir.
SORU:
Ne tür düzenlemeler yapılabilir?
NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR?
a. Fiziksel mekân, öğrencilerin güvenli ve rahatça hareket edebileceği şekilde düzenlenmelidir (araç-gereçler, ısı, temizlik, ışık, ses vb.)
b.Sınıf mevcudu
c.Sınıf dışı uygun mekânlar
d.Yeterli araç-gereç
e.Sınıftaki kaynaştırma öğrencisinin özür türüne bağlı olarak alınacak önlemler
8.DESTEK ÖZEL EĞİTİM HİZMETLERİ VE EK HİZMETLER FAKTÖRÜ
8.A.DESTEK ÖZEL EĞİTİM HİZMETLERİ
Destek hizmetler olmaksızın etkili bir kaynaştırma uygulamasından söz etmek imkânsızdır.
Kaynaştırma; özel gereksinimli öğrenci ve/veya sınıf öğretmenine destek hizmetler sağlanarak gerçekleştirilirse daha etkili ve verimli olabilecek bir süreçtir.
SORU:
Destek özel hizmetler nasıl sağlanabilir?
Özel eğitimde destek hizmetler üç şekilde sağlanabilmektedir:
8.A.1.Kaynak oda eğitimi
8.A.2.Sınıf-içi yardım
8.A.3.Özel eğitim danışmanlığı
8.A.1. KAYNAK ODA EĞİTİMİ
Kaynaştırma öğrencisi, önemli derecede yetersizlik gösterdiği derslerde ya da ek çalışmaya ihtiyaçları olduğu alanlarda normal sınıftan alınarak kaynak oda da kaynak öğretmen (örneğin, özel eğitim öğretmeni, varsa çeşitli alan uzmanlar-konuşma terapisti ya da bu kaynaklar okulda yoksa sınıf öğretmeni kendi boş saatin de bu uygulamayı yapabilir, boş saati olan sınıf öğretmenlerinden, rehber öğretmenden yardım istenebilir) bireysel ya da küçük grup eğitimi sağlar.
Bu hizmet türü normal sınıfa yerleştirilmiş ancak yalnızca kaynak oda desteği ile başarılı olabilecek çocuklar için geliştirilmiştir.
Ancak eğer kaynak oda desteği yetmiyorsa ya da okulda bu tür bir hizmet verilemiyorsa okul dışında da sınıf öğretmeni ile işbirliği kuracak bir merkezden özel eğitim hizmeti almalıdır.
Kaynak oda uygulamasının başarılı olması için; kaynak öğretmen ile sınıf öğretmeni işbirliği içinde çalışmalı; eğer grup eğitimi verilecekse sayı beşi geçmemeli, kaynak oda uygun olarak hazırlanmalıdır.
TEHLİKE!
Kaynak oda öğrencinin başarısız olduğu derslerde sınıftan çıkarıldığı, sınıf öğretmeninin bunu bir kurtuluş olarak gördüğü mekân haline gelebilir.
Aynı durum öğrenci için de geçerli. Dolayısı ile kaynak odanın amacı öğretmenlere ve öğrencilere net bir şekilde açıklanması gerekmektedir.
ELEŞTİRİLER:
Kaynak odanın kaynaştırma için etkili bir destek hizmeti olmasına rağmen;
a.Özel gereksinimli öğrencinin belli sürelerle de olsa sınıftan ayrılmasını gerektirmesi,
b.Normal sınıfta ve kaynak odada gerçekleştirilen eğitimsel etkinlikler arasında eşgüdüm sağlamanın zor olması,
c.Kaynak odanın öğretmen ya da öğrenci tarafından bir kaçış mekânı olarak algılanabilmesi riskinden dolay eleştirilmektedir.
8.A.2.SINIF-İÇİ YARDIM
Bu destek hizmet türünde; destek hizmet uzmanı sınıf öğretmenine çeşitli şekillerde yardımcı olmaktadır.
Ancak destek hizmet uzmanı ve sınıf öğretmeni aynı zamanlarda aynı sınıfta olacaklarından aralarında çok iyi bir eşgüdümün olması gerekmektedir.
Sınıf- içi yardım sağlayacak destek hizmet uzmanı; özel eğitim öğretmeni, dil ve konuşma terapisti, paraprofesyoneller, çocuğun gereksinimine bağlı olarak diğer uzmanlar olabilmektedir.
Sınıf –içi yardım uygulanırken, destek hizmet uzmanı ve sınıf öğretmeni öğretim sorumluluğunu, plan yapma işini, değerlendirme işini ve sınıf kontrolünü paylaşırlar.
Kaynak odanın tersine; öğrenciyi sınıf dışına çıkarmak yerine destek hizmet sınıf içinde verilir. Sınıf öğretmeni ve destek hizmet uzmanı iyi bir işbölümü yaparlarsa, sınıf-içi yardımda kaynaştırma öğrencisinin kendisini ayrıcalıklı hissetme olasılığı daha az olacaktır.
Ayrıca desteğin sınıf içinde sağlanması öğretmenler arasındaki iletişim kopukluğunu ve zamanı planlama zorluğunu ortadan kaldıracaktır.
Sınıf-içi yardım çeşitli şekillerde uygulanabilmektedir:
*Destek hizmet uzmanı sınıfta kaynaştırma öğrencisi ile ilgilenirken, sınıf öğretmeni sınıfı ile ilgilenebilir.
*Destek hizmet uzmanı sınıf ile ilgilenirken öğretmen kaynaştırma öğrencisi ile ilgilenebilir. Belirli aralıklar ile hizmetin bu şekilde sağlanması destek hizmet sağlayan öğretmenin kaynaştırma öğrencisinin sınıftaki özel öğretmeniymiş gibi görülme olasılığını azaltır.
*Destek hizmet uzmanı sınıf öğretmeni ile birlikte program hazırlayarak ve öğrencileri iki gruba ayırarak öğretmenin sınıf içinde programı uygulamasına yardımcı olabilir.
Sınıf-içi yardım, sınıf öğretmeninin daha az yorulmasını ve bunalmasını sağlayacağından verimi de arttıracağı düşünülmektedir.
Ancak işbirliği, eşgüdüm, öğretmenin ve destek hizmet uzmanının bu uygulamanın etkili olacağına inanması, iyi bir planlama, sınıf ortamının uygun olarak düzenlenmesi unsurlarının sağlanması gerekmektedir.
Sınıfın içinde hem sınıf öğretmeninin hem de destek hizmet uzmanının söz sahibi olabilmesi için sınıfın küçük gruplar halinde düzenlenmesi yararlı olabilir.
Sınıf-içi yardım “işbirlikçi öğretim” şeklinde de uygulanabilir.
Bu öğretim biçiminde sınıf öğretmeni ve özel eğitim öğretmeni sorumlulukları paylaşırlar.
İlk bakışta sınıf öğretmeni için sorumluluk alanında daralma veya kendi sınırlarına girilmesi, müdahale edilmesi gibi görülse de ayrıntılı düşünüldüğünde sınıf öğretmeninin yükünü azaltma, sorumluluk paylaşmanın daha yoğun olduğu bir sistem olduğu görülmektedir.
Her iki öğretmende plan yapma, öğretim, değerlendirme ve izleme yapma konularında sorumluluk paylaşmaktadır ve kendi uzmanlık ve deneyimlerini işe katarak kaynaştırma öğrencisi için etkili bir öğretim ortamı yaratmaktadırlar.
İŞBİRLİKÇİ ÖĞRETİM AŞAĞIDAKİ ŞEKİLLERDE GERÇEKLEŞTİRİLEBİLİR:
a.Bir öğretmen öğretim yaparken diğeri sınıftaki öğrenciler ile ilgili gözlem verileri toplar.
b.Bir öğretmen öğretim yaparken diğeri öğrencilere yardımcı olur. Örneğin ödevlerini kontrol eder, ek çalışma yapar.
c.İstasyon öğretim: Öğretmenler konuyu yarı yarıya paylaşırlar (örneğin konu ile ilgili yeni kavramlar, konuyu tekrar etme vb.). Bir öğretmen sınıfın yarısı ile kendi konusunu işlerken diğer öğretmen sınıfın diğer yarısı ile kendi konusunu işler. Dersin ikinci yarısında öğretmenler grupları değişirler ve böylece her iki öğretmen de sınıftaki tüm öğrenciler ile kendi konularını işlemiş olurlar.
d.Paralel öğretim: Sınıf ikiye bölünür. Her öğretmen kendi grubundaki öğrenciler ile günün konusunu işler. Böylece tüm sınıf öğrencileri eş zamanlı olarak aynı öğretim materyali hakkında öğretim almış olurlar.
e.Düzeltici (remedial) öğretim: Bir öğretmen öğrenilmesi gereken ders içeriğini öğrenmiş öğrenciler ile çalışırken; diğer öğretmen öğrenilmesi gereken ders konusunu henüz öğrenmemiş öğrenciler ile çalışır ve içeriğin öğretimini tekrarlar.
f.Ek (supplemental) öğretim: Bir öğretmen konuyu standart formatında işlerken, diğer öğretmen öğrenilmesi gereken içeriği öğrenemeyen öğrenciler için içeriği basitleştirir ya da öğrenebilecekleri şekilde uyarlar.
e.Ekip öğretimi: Öğretmenler “paslaşarak” öğretim yaparlar. Dersin işlenişini bir öğretmen başlatır, diğer öğretmen uygun olan yerde devam eder.
Hangi öğretim şeklinin uygulanacağına iki öğretmen;
Sınıf mevcudu,
Fiziksel ortam,
Öğrenci özellikleri,
Öğretmenlerin yeterlikleri,
Öğretmenlerin kişisel özellikleri,
Kaynaştırma öğrencisinin özellikleri,
İşlenecek dersin özelliği değişkenlerini göz önünde tutarak karar verirler.
8.A.3.ÖZEL EĞİTİM DANIŞMANLIĞI
Dolaylı bir hizmet türü olan özel eğitim danışmanlığı üç öğeden oluşmaktadır.
*Danışman (örneğin, özel eğitim öğretmeni
*Danışan (örneğin, sınıf öğretmeni )
*Hakkında danışılan (örneğin kaynaştırma öğrencisi)
Özel eğitim danışmanlığı sürecinde, danışan hakkında danışılana yardımcı olmak için danışmana başvurur.
Örneğin sınıf öğretmeni kaynaştırma öğrencisine daha nitelikli bir hizmet sunmak için özel eğitim danışmanına başvurur.
Özel eğitim danışmanı; özel eğitim öğretmeninin yanı sıra özel eğitim alanında bilgi-beceri sahibi olan diğer uzmanlar da (psikolog, psikolojik danışman vb.) olabilir.
Özel eğitim danışmanı sadece kaynaştırma öğrencileri ile değil, bir takım güçlükler yaşayan normal gelişim gösteren öğrenciler ile de ilgilenebilir.
Özel eğitim danışmanlığının diğer özel eğitim hizmetlerine tercih edilmesinin temelindeki varsayımlar:
1.Normal sınıf öğretmenlerinin gerekli destek sağlandığında özel gereksinimli öğrencilere etkili bir eğitim sunabilecekleridir.
2.Danışmanlık yolu ile daha fazla öğrenciye hizmet oluşturulabileceği ikinci varsayımdır.
3.Üçüncü varsayım ise, danışmanlık yolu ile öğrencilerin gereksiz yere psikometrik değerlendirmelerden geçirilme ve “özürlü” olarak etiketlenme olasılığı azalacağı varsayımıdır. Buna göre; sınıf öğretmeni sınıfında sorunlar yaşayan bir öğrenciyi fark ettikten sonra özel eğitim danışmanından yardım isteyebilecek, eğer danışanın özeri ve yardımları ile bu sorun çözülebilirse öğrenci etiketlenmeden sınıf içinde eğitim alabilecektir.
4. Ayrıca danışmanlığın farklı deneyim ve uzmanlığa sahip kişiler arasındaki iletişim ve işbirliğini arttıracağı da varsayılmaktadır.
Özel eğitim danışmanlığının ilkeleri:
1.Gönüllülük esasına dayalıdır. Sınıf öğretmeni sürece gönüllü olarak başvurabilir ve danışmanın önerilerini uygulayıp uygulamama konusunda serbesttir.
2.Danışmanlık sürecindeki görüşmelerin gizliliği
3.Öğretmenin kişisel sorunları danışmanlık kapsamında değildir.
8.B. ÖZEL EĞİTİMDE EK HİZMETLER
Özel gereksinimi olan bireylerin özel eğitim dışındaki gereksinimlerini karşılamak için ek hizmet personeli tarafından sunulan hizmetler ek hizmetlerdir.
Yurtdışında sunulan pek çok ek hizmetler olmasına rağmen ülkemiz koşulları düşünüldüğünde aşağıdaki 4 genel ek hizmeti görmekteyiz:
1.Ulaşım hizmetleri (İleri düzeyde özrü olan öğrencilerin okul içinde bir yerden başka bir yere gitmelerinde; okul-ev gidiş gelişlerinde sunulan yardımlar. Öğretimi de kapsar)
2.Dil ve konuşma terapisi
3.Fizyoterapi
4.İş-uğraşı terapisi (occupational therapy) (çok genel olarak küçük-büyük kas gelişimi amaçlı)
9. EKİP ÇALIŞMASI
Kaynaştırma uygulamalarının başarı ile yürümesi için, tüm ekip çalışanlarının bireysel sorumluluk, etkileşim, işbirliği gibi unsurlara özen göstermesi gerekmektedir.
NOT:
TÜM BU FAKTÖRLERİN YANISIRA KAYNAŞTIRMAUYGULAMALARINININ BAŞARILI OLMASINDA ÖNEMLİ BİR FAKTÖR DE;
PARAPROFESYONELLERDİR.
Özel eğitimde yardımcı öğretmenlik, ilaçların takibi-verilmesi, materyal hazırlama, tenefüs zamanlarında öğrenciye destek olma gibi pek çok konuda yararlanılabilen paraprofesyoneller dikkatli bir planlama ile kaynaştırma uygulamalarında da işleri kolaylaştıran, etkililiği ve verimliliği arttıran bir unsurdur.
ÖDEV
TEZ VE MAKALE İNCELEMELERİ!
BAŞARILI KAYNAŞTIRMAYA ALTERNATİF BİR BAKIŞ
1.Kaynaştırma öğrencisinin zayıf yönlerine, sınırlılıklarına değil güçlü yönlerine, yeterliklerine odaklanmak.
2.Öğrencinin başaracağına, kendi başına bazı alanlarda yeterli olacağına dair inancını geliştirmek, öğrenciyi bu yönde desteklemek. Kaynaştırma öğrencileri devamlı birilerinin onlar adına karar alması, sorumluluk üstlenmesi ve sorunlarını çözmesi gibi durumlar ile karşılaştıklarından pek çoğu düşük özgüvenli, pasif öğrenen konumundadırlar ve öğrenilmiş çaresizlik yaşamaktadırlar. Bu durum ile baş edilmelidir.
3. Sınıf kaynaştırma öğrencisine uygun bir hale getirilmelidir. Bunun için de sınıfın 5 özelliği incelenmeli, analiz edilmelidir (Tablo 1)
Curriculum –Program
Rules-Kurallar
Instruction- Öğretim
Materials-Materyaller
Environment- Çevre
4.Öğrencinin güçlü/yeterli ve zayıf/sınırlı yönlerini, tercihlerini, becerilerini ve davranış özellikleri araştırılmalıdır
(Tablo 2)
5.Diğer öğrencilerin ve öğretmenin yeterli ve sınırlı yönleri araştırılmalıdır.
6.Öğrencinin öğrenmesini kolaylaştıracak ve öğrenmesine engel olabilecek özellikleri araştırılmalıdır. Bu özellikler 4. ve 5. adımdan çıkarılarak, 3. adım ile birleştirilmelidir (Tablo 3).(diğer sunu)
7.Uygun ve uygulanabilir hedefler belirlenmelidir.
8.Etkili ve verimli öğretim yöntemleri seçilmelidir.
9. Çocuk ile ilişkili diğer kişiler ile işbirliği yapılmalıdır.
10.Sürekli kayıt ve değerlendirme yapılarak yeni kararlar alınmalıdır.
TABLO 1: AYŞE’NİN SINIFININ CRIME ANALİZİ
CRIME KATEGORİLERİ AYŞE’NİN SINIFI
PROGRAM (içerik, zorluk vb.) İlköğretim 1. Sınıf Programı
KURALLAR (sınıf kuralları, nasıl uygulandığı vb.) 1. S söz almadan konuşmama
2.Ödevlerini zamanında yapma vb.
*Kurallar sözel olarak anlatılmış, sınıfa da asılmıştır.
ÖĞRETİM (öğretim yöntemleri, ödevler vb.) *Farklı öğretim yöntemleri (doğrudan anlatım, doğal öğretim yöntemleri vb.)I
*Grup ve bireysel çalışmalar yapılmaktadır.
MATERYALLER (ders kitabı, yardımcı kitaplar vb.) *Birinci sınıf kitapları
*Bilgisayar vb.
ÇEVRE (fiziksel ortam, ders saatleri vb.)
*Tekli sıralar vb.
*9.00–15.30
TABLO 2: AYŞE İÇİN 4. VE 5. ADIMLAR
KATEGORİLER GÜÇLÜ YANLARI SINIRLILIKLARI
BECERİLER
*SÖZEL İFADE *OKUMA
*YAZMA
ÖĞRENME
TERCİHLERİ
*GRUP
ÇALIŞMASI
*İŞİTSEL VE GÖRSEL UYARANLAR *BİREYSEL ÇALIŞMA
DAVRANIŞ
ÖZELLİKLERİ
*SINIF
KURALLARINA
UYAR *ÖDEVLERİNİ
UNUTMA
ORTA VE İLERİ DÜZEYDE GELİŞİMSEL YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER İÇİN BAŞARILI KAYNAŞTIRMA
Orta ve ileri düzeyde gelişimsel yetersizlikleri olan çocuklarda edinim, akıcılık, genelleme ve kalıcılık (öğrenmenin 4 öğesi) oldukça ağır olduğundan başarılı kaynaştırma için yukarıda verilen etmenler dışında şu konulara dikkat edilmelidir:
1. Öğrencinin hangi düzeyde yer alacağına iyi karar verilmelidir.
2.Oyun, akran öğretimi, işbirlikli öğrenme, resim gibi görsel öğeler, etkinlik çizelgeleri unsurlarının yer aldığı öğretim sunulmalıdır
3.Tekrarlara yer verilmelidir
4.İpuçları ve pekiştireç kullanımı iyi planlanmalıdır.
5.Farklı öğretim yöntemleri denenmelidir.
6.Yardımcı öğretmen ya da paraprofesyoneller kullanılmalıdır.
YAYGIN GELİŞİMSEL BOZUKLUK GRUBUNDAKİ ÖĞRENCİLER İÇİN BAŞARILI KAYNAŞTIRMA
Araştırmalar yaygın gelişimsel bozukluk tanısı almış olan çocukların öğretiminde normal gelişen akranların etkililiğini ve özellikle kaynaştırma ortamlarında oyun etkileşimlerinin en etkili metod olduğunu göstermektedir.
Öncelikle sosyal, iletişim ve oyun alanları olmak üzere pek çok gelişim alanında güçlükler yaşayan yaygın gelişimsel bozukluklar kategorisindeki çocuklar için de başarılı kaynaştırma için yukarıda verilen etmenler dışında şu konulara dikkat edilmelidir:
1. Yapısallaştırılmış çevre oluşturulmalıdır
2.Günlük rutinlere dikkat edilmelidir
3.Net ve anlaşılır konuşma
4.Etkili davranış yönetimi
5.Resim gibi görsel öğeler, etkinlik çizelgeleri, PECS alternatif iletişim sistemleri
6.Oyun, dikkat, iletişim ve sosyal becerilerine yönelik amaçlar ve etkinlikler
7.Tekrarlar
8.İpucu ve pekiştirme öğelerinin planlanması
9.Yanlışsız öğretim, doğal öğretim yöntemleri gibi özellikle yaygın gelişimsel bozukluk grubundaki çocuklarda etkililik ve verimliliği kanıtlanmış bilimsel dayanaklı öğretim yöntemleri
10.Akran öğretimi
11.Tenefüslerde kontrol sistemi
12. Yardımcı öğretmen ya da paraprofesyoneller kullanılmalıdır.
13.Genelleme ve kalıcılık amaçlı çalışmalar
Öğretimsel Uyarlamalar
Öğretimsel uyarlamalar ne demektir?
Sınıf öğretmeninin sınıfındaki tüm öğrencilerine etkili öğretim sunması bir başka deyişle tüm sınıfın yararına olacak öğretim uyarlamaları yapması gerekmektedir.
Böylece bazı öğrenciler ön plana çıkıp bazılarının da geri planda kalması önlenecektir. Farklı bir ifade ile kaynaştırma öğrencisi olsun olmasın her öğrencinin öğretimden en üst düzeyde yararlanmasını sağlayacak önlemler alınmalı ve düzenlemeler yapılmalıdır.
Ancak tüm önlem ve düzenlemelere karşın, kaynaştırma öğrencilerinin önemli bir bölümü, bazı bireysel önlemler alınmasını ve düzenlemeler yapılmasını gerektirebilecektir.
Kaynaştırma öğrencileri için yapılan ek önlem ve düzenlemelere, öğretimsel uyarlamalar adı verilmektedir.
Öğretimsel uyarlamalar iki başlık altında ele alınmaktadır:
1.Öğretimin içeriğinde yapılan uyarlamalar
2.Öğretimin sunumunda yapılan uyarlamalar
1.ÖĞRETİMİN İÇERİĞİNDE YAPILAN UYARLAMALAR
Öğretimi İçeriği: Öğretilecek konular ve öğretim amaçları
Öğretimin içeriğinde yapılacak uyarlamalar her şeyden önce öğretimin içeriğini genişletmeyi gerektirmektedir.
Örneğin tipik bir ilköğretim birinci kademe programlarında;
Temel beceriler (okuma, yazma, matematik), konu alanları (sosyal bilgiler, fen bilgisi), sanat (müzik-resim),
Beden eğitimi yer almaktadır.
Ancak kaynaştırma öğrencileri için şu alanlarında öğretim programında yer alması gerekecektir:
İşlevsel yaşam becerileri (günlük yaşam, toplumsal yaşam vb. beceriler),
İşlevsel akademik beceriler (para kullanımı vb.)
Gün içinde farklı ortamlar, etkinlikler ve kişiler arası kullanılan temel beceriler (çeşitli sosyal, iletişim, devinsel beceriler)
İdeal olanı kaynaştırma öğretimi yapılan sınıfın öğretim programının yukarıda ek alanları da kapsıyor olmasıdır.
Ancak çoğu zaman kaynaştırma öğrencisi normal sınıfta eğitim almaya başladığında öğretmenin o öğrencinin özelliklerine göre uyarlamalar yapması da söz konusu olmaktadır.
Bu uyarlamalar üç ana başlık altında incelenebilir:
1.EK ÖĞRETİM AMAÇLARI BELİRLEMEK
Kaynaştırma öğrencileri sınıfın tümü için gerekli olan öğretim amaçlarına yönelik alırlarken kendileri için belirlenen ek öğretim amaçlarına yönelik de öğretim alırlar.
ÖRNEKLER:
Okuma-yazma ek çalışması.
İki basamaklı toplama işlemi yapma amacının yanı sıra tek basamaklı toplama işlemi yapma amacının eklenmesi
İklimler konusunun yanı sıra mevsimler konusunun da ele alınması
2.ÖĞRETİM İÇERİĞİNİ BASİTLEŞTİRMEK
Sınıf için geçerli olan öğretim programı kaynaştırma öğrencisi için basitleştirilir.
Kaynaştırma öğrencisi için diğer öğrenciler için söz konusu olan amaçların daha basitleri belirlenebilir ya da daha az sayıda konu ya da beceri seçilebilir.
ÖRNEKLER:
Belirli bir ünitenin tüm amaçları değil de ilk üç amacının seçilmesi
Matematik dersinde problemler değil de temel dört işlemin öğretilmesi
3.ÖĞRETİM İÇERİĞİNİ FARKLILAŞTIRMAK
Sınıf için geçerli olan öğretim amaçları yerine alternatif amaçlar belirlenebilir.
Özellikle ileri derecede gelişimsel yetersizliği olanlar için. Akademik becerileri yerine sosyal beceri alanlarında öğretim amaçları seçilebilir. Ancak bu tür uyarlamalarda ek bir öğretim yardımcısına gerek duyulmaktadır.
ÖRNEKLER:
Trafik lambalarının anlamını söylemek yerine resimlerle anlatması ya da taşıtlar ile ilgili bir amaç seçilmesi
Vücudumuz ünitesinde organları anlatması yerine bu konu ile ilgili bir şarkı söylemesi
ÖDEV
Herhangi bir kaynaştırma öğrencisini düşünerek o öğrenciye yönelik olarak öğretimin içeriğinde yapabileceğiniz uyarlamaları yazın
Öğrenciye ilişkin bilgi vermeyi unutmayın!
Ödev
DİKKAT:
Bireyselleştirilmiş Eğitim Programları ders notlarınızı, amaç yazma ilkelerini hatırlayın!
2.ÖĞRETİMİN SUNUMUNDA YAPILAN UYARLAMALAR
ÖĞRETİMİN SUNUMU: Kullanılacak öğretim yöntemleri, yapılacak gruplamalar, kullanılacak öğretim araç-gereçleri vb.)
İki şekilde ele alınmaktadır.
2.1. Öğretim girdisinde uyarlamalar
2.2. Öğretim çıktısında uyarlamalar
2.1.ÖĞRETİM GİRDİSİNDE UYARLAMALAR
Neler olabilir?
Öğretimin girdisinde uyarlamalar;
Öğrenciye sunulan öğretimin zorluk düzeyinde, niceliğinde, sunuluş biçiminde, öğretim yönteminde ve/veya araç-gereçlerinde yapılan uyarlamalardır.
ÖRNEKLER
*Sözel ders anlatımını dinlemede ve anlamada sorunu olan öğrenciye sözel olarak sunulan bilgileri görsel materyaller ile desteklemek
*Okumada sorunu olan öğrencilere metinleri büyük puntolu hale getirmek
*Yazmada sorunu olan öğrencilere yazması için ilk başlarda kısa metin vermek
*Matematikte sorunu olan öğrenciler için soyut kavramları somut araç gereçler ile öğretmek
*Farklı öğretim yöntemlerinden en uygununu belirlemek (öğrenci merkezli, öğretmen merkezli, yanlışsız öğretim, doğrudan öğretim vb.)
*Küçük grup, tüm sınıf, bire-bir öğretim
2.2.ÖĞRETİM ÇIKTISINDA UYARLAMALAR
Öğrenciden beklenen görevlerin (ev ödevleri, sınavlar, not tutma, resim yapma, sorulara cevap verme vb.) zorluk düzeyinde, niceliğinde, sunuluş biçiminde, araç gereçlerde gerçekleştirilen uyarlamalardır.
ÖRNEKLER
*Ev ödevinde ya da sınavdaki soruların yarısını yapmasını beklemek
*Açık uçlu soruları çoktan seçmeli ya da doğru-yanlış sorularına dönüştürmek
*Sorulardaki önemli, ipucu niteliğindeki soruların altını çizmek ya da koyu yazmak
*Ödev teslim sürelerini makul oranda uzun tutmak
*Sınıf performansından not vermek
ÖDEV
Herhangi bir kaynaştırma öğrencisini düşünerek o öğrenciye yönelik olarak öğretimin sunumunda yapabileceğiniz uyarlamaları yazınız.
Öğrenciye ilişkin bilgi vermeyi unutmayın!
Öğretimsel Uyarlamalar İle İlgili Genel İlkeler
Öğrenciye yönelik hangi alanlarda ve ne düzeyde uyarlamalar yapılacağına karar verirken, şu ilkeler göz önünde bulundurulmalıdır:
1.Gereğinden fazla uyarlama yapmaktan kaçınılmalıdır.
Yapılan uyarlamaların öğrencinin daha iyi öğrenmesine ya da öğrendiklerini daha iyi göstermesine katkıda bulunduğundan emin olup, bu amaçlara hizmet etmeyen uyarlamalardan kaçınılmalıdır.
2. Öğretmenin yapacağı uyarlamalar tercih edilmelidir.
Öğrenci tarafından değil, öğretmen tarafından yürütülecek uyarlamalar tercih edilmelidir. Örneğin ödevlerde uyarlamalar yerine konu anlatımlarındaki uyarlamalara öncelik verilmelidir.
3. Uyarlamalar adil olmalıdır.
Uyarlamaların kaynaştırma öğrencisine adil olmayan ayrıcalıklar sağlaması önlenmelidir.
Dolayısı ile uyarlamalara karşın öğrencinin en az diğer öğrenciler kadar zaman ve çaba harcaması sağlanmalıdır.
4.Diğer öğrencilerin duygu ve düşüncelerine önem verilmelidir.
Diğer öğrencilerin kaynaştırma öğrencisine ayrıcalık tanındığı, kendilerine haksızlık yapıldığı düşüncelerini önlemek için bu uyarlamaları gerekçeleri, kaynaştırma öğrencisinin de onlar kadar zaman ve çaba harcadığı açıklanmalıdır.
5. Doğrudan destek çok gerekli durumlarda sağlanmalıdır.
Öğretmen çok gerekli olmadıkça doğrudan yardım sunmamalıdır. Eğer doğrudan yardım sağlarsa da kısa süreli olmalıdır.
6.Sınıfın tüm özellikleri dikkate alınmalıdır.
Yapılan uyarlamaların sınıfa ve diğer öğrencilerin özelliklerine uygun olmasına dikkat edilmelidir.
İLKÖĞRETİM PROGRAMLARI
İLKÖĞRETİM PROGRAMLARININ İNCELENMESİ VE UYARLAMALARIN SÖZEL OLARAK YAPILMASI
BİREYSEL UYARLAMA PLANI HAZIRLAMA VE UYGULAMA
Bireysel uyarlama planı için önemli bir aşama olan öğrenci ve sınıf hakkında bilgi toplamak için ne yöntemler kullanılabilir?
Kaynaştırma öğrencileri için uygun öğretimsel uyarlamaların yapılması, öğretmenin öğrencinin güçlü yönlerini, gereksinimlerini ve öğrenme özelliklerini çok iyi değerlendirebilmesi ile ve değerlendirme sonuçlarına dayalı planlama yapması ile gerçekleşmektedir.
Bu sürece; “bireysel uyarlama planı hazırlama ve uygulama süreci” adı verilmektedir.
Bir başka deyişle kaynaştırma öğrencisi için BEP VE BÖP HAZIRLAMA!
SORU: NASIL HAZIRLANIR, NE TÜR BİLGİLER TOPLANMALIDIR?
Bu 4 basamaklı bir süreçtir:
1. Öğrenci ve sınıf hakkında bilgi toplamak
2. Ne tür uyarlamalar yapılacağını belirlemek
3. Uyarlamaları planlamak ve yürütmek
4. Yapılan çalışmaları değerlendirmek
1.Öğrenci ve sınıf hakkında bilgi toplamak
Bu basamak öğrenci kaynaştırma sınıfına yerleştirilmeden başlatılabilmektedir.
Öğrenci ile ilgili her türlü bilgi, çeşitli kaynaklardan (Öğretmen, RAM, öğrenci, aile, rehber öğretmen vb.) toplanmalıdır.
*Standart test sonuçları
*Beceri alanlarına ilişkin değerlendirme sonuçları
*Çevresel değerlendirme sonuçları
*Gözlem vb. informal değerlendirme sonuçları
*Kimlik bilgileri
*Öğrencinin ilgileri, güçlü yanlar
*Davranış problemleri
Sınıf ile ilgili olarak ise şu bilgiler toplanmalıdır.
*Okulun özellikleri
*Dersliğin özellikleri
*Kurallar
*Öğretim etkinlikleri
*Ev ödevleri
*Yoklamalar
2.Ne tür uyarlamalar yapılacağını belirlemek
Öğrenci ve sınıfa ilişkin bilgilere dayanarak, kaynaştırma öğrencisi için yapılması gereken uyarlamaların neler olduğu belirlenir.
3. Uyarlamaları planlamak ve yürütmek
Sınıf öğretmeni belirlediği uyarlamaları okuldaki kaynaştırma ekibi ile birlikte ya da özel eğitim öğretmeni ile birlikte belirlenen alanlardaki uyarlamaların nasıl yapılacağını planlar ve yürütür
Öğrenci için yapılan uyarlamalar doğrultusunda öğrencinin BEP’inde yer alan kısa dönemli amaçların nasıl gerçekleştirileceği uygulamaya aktarılır. Bir başka deyişle günlük planda uyarlamalar yapılır.
Öğretimi yürütürken; kısa dönemli amaçları öğrenciye açıklama, öğrenciyi öğretime hazırlama, öğrenciye öndeki bilgileri hatırlatma gibi faktörlere dikkat edilmelidir.
Bir başka deyişle öğretmen en uygun şekilde nasıl yapacağını planlamalı ve bu doğrultuda sunum yapmalıdır.
4.Yapılan çalışmaları değerlendirmek
Gerçekleştirilen çalışmalar sürekli olarak değerlendirilir ve gerekli değişiklikler yapılır.
Öğrencinin çalışmalarının yansıra öğretmen kendi öğretim tarzını da değerlendirmelidir.
Değerlendirme Yöntemleri:
1. Formal Değerlendirmeler
1.1.Standart Testler
2. İnformal Değerlendirmeler
2.1. Ölçüt Bağımlı Testler
2.2. Programa Dayalı Değerlendirmeler
2.3. Gözlem, İş örnekleri ve öğrenci dosyaları (portfolyo) analizi ve beceri analizi
2.4. Kontrol Listeleri, dereceleme ölçeği, anketler
2.5. Çevresel değerlendirme
SORU
Kaynaştırma öğrencisi ilerleme gösteremediğinde ne yapılacak?
ÖĞRENCİLER AMAÇLARI GERÇEKLEŞTİRMEDİĞİNDE NE YAPILMALI?
1.Öğretim materyalleri ve etkinliklerde değişiklikler yapılabilir.
ÖRNEKLER:
*İpuçları
*Şekil kullanımı
2. Öğretim süreci değiştirilebilir.
ÖRNEKLER:
*Ders süresi iki oturuma bölünebilir
*Ödül sistemi değiştirilebilir
*Ayrımlı pekiştirme kullanılabilir
3.Öğrenciden beklenen davranışlar kolaylaştırılabilir
ÖRNEKLER:
*Edinim için ölçüt değiştirilebilir
*Öğrencinin yapması beklenen görevler değiştirilebilir.
4.Öğretilecek içerik değiştirilebilir ÖRNEKLER:
*Önkoşul davranışlar farklılaştırılabilir.
*İçerik basitleştirilebilir.
Davranış Problemleri
Kaynaştırma uygulamalarında rol alan her uzman davranış problemleri ile ilgili bilgi sahibi olmalıdır.
Mutlu ÇOBAN
